نکته تاریخی - ناشناس چون گذشته

تحليل گفتمان مردم سالاري ديني - 5 - ارائه اصول و چارچوب تشکيل حکومت اسلامی

نظريات متفاوت در باب نسبت ميان اسلام و سياست - ۳

ارائه اصول و چارچوب تشکيل حکومت اسلامی

در شماره هاي پيشين به دو نظر از نظرات متعدد در باب نسبت ميان دين و سياست اشاره کرديم که هر دو علي‌رغم اختلافاتي که در اين باب داشتند در عمل به حکومتي سکولار ختم مي‌گرديدند که در آن احکام اسلامي به حاشيه رانده شده و در بهترين حالت تنها حاکمي مسلمان انتخاب گرديده, بدون اينکه آموزه هاي ديني را در حوزه اداره کشور دخالت دهد. در اين شماره نظر سوم مورد بررسي قرار مي‌گيرد که در تعارض با دو نظر اول بوده و مباني مشترکي با نظريه چهارم دارد.

طبق اين نظر اسلام مجموعه اي کامل براي هدايت بشر است که به سياست توجه کرده و براي اداره جامعه طرح و برنامه اي مشخص دارد و ملاکها و معيارهايي را ارائه داده که طبق آن مي‌توان حکومتي اسلامي را شکل داد. در اين منظر اسلام دين سياست و حکومت است پيش از اينكه دين معنويات باشد، ديني كه عباداتش توأم با سياست، و سياستش عين عبادت است و اشاره دارند كه نسبت اجتماعيات قرآن به آيات عبادي آن از نسبت صد به يك هم بيشتر است و اصولا" فقه تئوري واقعي و كامل اداره انسان و اجتماع از گهواره تا گور مي باشد...

تحليل گفتمان مردمسالاري ديني - 4 - آموزه هاي سياسي اسلام, عاري از حکومت!

نظريات متفاوت در باب نسبت ميان اسلام و سياست - 2

آموزه هاي سياسي اسلام

 عاري از حکومت!

در بحث تبيين مردمسالاري ديني از 4 نظر در باب نسبت ميان اسلام و سياست سخن گفتيم و توضيح داديم که با پذيرش برخي از اين نظرات ديگر صحبت از مردمسالاري ديني بي معنا خواهد بود. در اين شماره نظريه دوم را مورد بررسي قرار مي‌دهيم.

دومين نظر معتقد است اسلام در باب مسايل اجتماعي و سياسي نظراتي داده است وليکن اين ابراز نظرها بدان معنا نيست که اسلام خواستار تشکيل حکومت اسلامي است, بلکه اين نظرات محدود به توصيه هايي اخلاقي براي حاکمين, توصيه هايي جزئي در حوزه اجتماعي - اقتصادي و ... است و از چارچوب اين توصيه هاي اخلاقي و جزئي فراتر نمي‌رود! و از آنجا که نگاه دين معطوف به آخرت است, چيزي بيش از اين نمي‌توان انتظار داشت!

اين نظر که با رويکرد افراطي تباين دين و سياست(نظر اول) قرابت خاصي دارد, در عمل به همان نظر اول ختم مي شود و از دين انتظار حضور فعال در حوزه اجتماع و سياست را نمي‌توان داشت.

از جمله مروجين اين نظريه مي‌توان به مهندس مهدي بازرگان اشاره کرد که در کتاب "آخرت و خدا, هدف بعثت انبياء" آخرين نظرات وي در اين باب آورده شده است. عمده دليل او بر جدايي دين از امور دنيا دو امر است:...

تحليل گفتمان مردمسالاري ديني - 3 - جدا انگاري دين و سياست

نظريات متفاوت در باب نسبت ميان اسلام و سياست - 1

جدا انگاري دين و سياست

در دو شماره پيشين از باب مقدمه به چرايي و ضرورت توجه به مقوله مردمسالاري ديني اشاره کرديم. از اين شماره وارد تحليل و بررسي زواياي مفهوم مردمسالاري ديني خواهيم شد و ابتدائا در چند شماره پيشِ رو به مقدمات ورود به بحث مردمسالاري ديني توجه خواهيم کرد.

اولين بحث مقدماتي در اين زمينه مشخص نمودن نسبت ميان دين و سياست است. در اين باب نظرات و حرفهاي متعددي وجود دارد که تنها با قبول برخي از آنان مي‌توان درباره مردمسالاري ديني سخن به ميان آورد. بطور کلي اين نظرات را مي توان به 4 دسته تقسيم نمود:

1- نظريه جدايي اسلام و سياست

2- توجه اسلام به سياست بدون ارائه ملاکها و شاخصه‌هايي براي حکومت

3- توجه اسلام به سياست و ارائه ملاکها و شاخصه‌هايي براي حکومت

4- توجه اسلام به سياست و ارائه مدلي خاص از حکومت

یادداشت تاریخی - نظريه پرداز حزب توده مسلمان مي شود

نظريه پرداز حزب توده مسلمان مي شود

بمناسبت ۹ اردیبهشت ۱۳۶۸ سالروز مرگ احسان طبری

احسان طبري نظريه پرداز حزب توده، 1295 شمسي در ساري متولد شد. سال 1314 فعاليت سياسي خود را با همكاري در انتشار مجله «دنيا» آغاز كرد. در سال 1316 به عنوان يكي از اعضاي گروه 53 نفر دستگير و زنداني شد. پس از شهريور 1320 از موسسين حزب توده بود و در همين دوران، مدتي در شركت نفت مشغول به كار شد. پس از آن به عنوان مترجم در خبرگزاري تاس به كار پرداخت. در كنگره اول حزب توده (1323 شمسي) به عضويت كميته مركزي انتخاب شد و بعد از غيرقانوني شدن فعالتي حزب در 1327 به اتحاد جماهير شوروي گريخت. او در دوران حكومت استالين، مالنكوف و خروشچف تا 1336 در شوروي به سر برد و در اين كشور به عنوان شاعر و گوينده در راديو مسكو به كار پرداخت. وي مجموعه اي از اشعار شعراي مشهور روس را به شعر كلاسيك فارسي ترجمه و منتشر كرد. طبري از مدرسه عالي حزب كمونيست شوروي در رشته تاريخ فلسفه فارغ التحصيل شد و پايان نامه خود را درباره فلسفه ابن سينا به رشته تحرير درآورد. در اين دوران نام طبري به عنوان انديشمند ماركسيست ايراني در دايره العمارف بزرگ شوروي سابق ثبت شد و با نام مستعار "شاد" مقالاتي از او درج گرديد...

تحليل گفتمان مردم سالاري ديني - 2 - چرا مردم سالاري ديني؟

چرا مردم سالاري ديني؟

در اولين شماره به محدوديتها و بن بستهاي موجود در ليبرال دموکراسي غرب اشاره کرديم و گفتيم که چگونه اين دگم ايجاد شده به نام "ليبرال دموکراسي" اجازه هرگونه نظريه پردازي را از انديشمندان غربي گرفته و آنها را در حصار تنگ اليگارشي زرسالارانه - که خود را به عنوان پرطمطراق دموکراسي مزين کرده - محصور نموده  است.  تلاشهاي نافرجام براي خروج از اين دگم نيز فرزندان نامشروعي چون فاشيسم و کمونيسم را به همراه داشت که آشکارا بردگي و اسارت بشر و حاکميت استبداد و توتاليتاريسم را صدا مي زدند.

بي‌شک اين سخن, گزافه نيست که از دل انسان محوريِ فردگرايانه که به اصالت هوي و هوس آدمي ختم مي‌شود, چيزي جز استبداد و خشونت و توتاليتاريسم بيرون نمي‌آيد, چه در غالب جريانهاي فاشيستي و کمونيستي خودنمايي کند و چه در ظاهر دموکراسي توخالي امروزين غرب جلوه نمايد.

در این بن بست تئوریک غرب به طرح اين مطلب مي‌پردازيم که چه شد که اصلاح "مردمسالاري ديني" از طريق رهبر معظم انقلاب اسلامي طرح و مورد توجه قرار گرفت؟

در پاسخ به اين سوال توجه به مسايل زير قابل توجه است:

 1- جعل واژه "مردمسالاري ديني" توسط رهبر معظم انقلاب اسلامي و تلاش براي ورود آن به ادبيات سياسي و تبديل آن به گفتمان رايج, يک اتفاق نبود بلکه تلاشي هدفمند و آگاهانه از جانب ايشان بود که در شرايطي خاص و با اهدافي معين طراحي گرديد که فهم آن مي‌تواند به ما در طرح مساله کمک نمايد.

تحليل گفتمان مردم سالاري ديني - 1 - نظريه پردازي معطوف به عمل

نظريه پردازي معطوف به عمل

ü اشاره:

آنچه تحت عنوان سلسله مقالات "تحليل گفتمان مردم سالاري ديني" تقدیمتان خواهم کرد, سلسله مقالاتی است که به تازگی برای هفته نامه صبح صادق در سال جدید شروع به نوشتن کرده ام و در صفحه کارگاه سیاسی(ص 2) منتشر خواهد شد.

این مجموعه ماحصل سالها مطالعه اینجانب در حوزه اندیشه سیاسی اسلام و همچنین آشنایی با اندیشه سیاسی حضرت آیت الله خامنه ای است(تالیف  7 جلد کتاب "راهبردهای ولایت"(محوهای موضوعی رهبر معظم انقلاب اسلامی از سال 1378- 1384) محصول تلاش سالیان گذشته اینجانب در این حوزه بوده است)

پایان نامه بنده نیز در همین حوزه و با عنوان"مشروعیت نظام مردمسالار دینی از منظر حضرت آیت الله خامنه ای" است که همینک در حال تکمیل کردن آن هستم.

از اساتید و کارشناسان محترمی که با نظران خود بنده را در تکمیل این مقالات راهنمایی نمایند, پیشاپیش تشکر و قدردانی می کنم.

                                                      * * *

نظريات در عرصه علوم سياسي و علوم اجتماعي در بستر سوالات و شبهات شکل گرفته اند. نبود سوال و چالش امکان ذهني ارائه نظرات و پردازش نظريات را فراهم نکرده و فاصله بين ذهن و عين, نظر و عمل را بيش از پيش  افزون مي‌کند. وقتي عرصه اي براي تحقق بيروني نظريات ذهني شکل مي گيرد آنگاه در مواجه با عمل و واقعيت نقاط ضعف و قوت نظريات خودنمايي مي کند. در چنين فضاي ديالکتيکي بين نظر و عمل است که زمينه براي تکميل و تصحيح نظريات تکاملي فراهم مي‌آيد. "توماس اسپريگنز" در کتاب "فهم نظريه سياسي" خود بر اين مطلب که نظريه پردازي سياسي در شرايط بحراني شکل مي‌گيرد تاکيد دارد و نظريات سياسي را از اين منظر مورد بررسي و مطالعه قرار داده است.

با مروري بر انديشه هاي سياسي در تشيع به اين نکته بر مي‌خوريم که يکي از مشکلات اين حوزه نبودِ يک نظريه جامع و کامل معطوف به عمل به منظور پشتوانه اي براي برنامه ريزي و مانيفستي براي اداره جامعه است...