مقالات سیاسی - نامزدهاي انتخاباتي و مساله قوميت

نامزدهاي انتخاباتي و مساله قوميت

تنوع قومي و مذهبي کشورمان ايران به زعم بسياري از کارشناسان مسايل سياسي و اجتماعي يک فرصت گرانمايه محسوب مي شود که البته همواره دشمنان نظام مقدس جمهوري اسلامي درصدد آن بوده اند که اين مسئله را به عنوان يک تهديد جلوه داده و آن را دستمايه دامن زدن به اختلافات و شکستن وحدت مثال زدني ملت ايران قرار دهند. بحث تنوع قومي و مذهبي در کشوري که به عنوان ام القراي جهان اسلام محسوب مي شود و الگوي يک امت واحده براي ديگر ملت هاي جهان به حساب مي‌آيد، سبب شده است که دشمنان قسم خورده اش براي زيرسؤال بردن آن دست به طراحي برنامه هاي سخت افزاري و نرم افزاري زده تا شايد به اين موضوع بتوانند خدشه اي وارد کنند.

از سويي ديگر اين تنوع قومي در برخي مقاطع دستخوش بهره برداريهاي جناحي, احزاب و گروههاي سياسي داخلي نيز قرار گرفته و آن نيز تلاش نموده‌اند در برخي بزنگاه‌ها از اين شرايط به نفع خود سوء استفاده نمايند. انتخابات يکي از بزنگاه‌هايي است که بار ديگر طرح و توجه مسائل اقليت‌هاي قومي - مذهبي در دستورکار نامزدهاي احزاب و گروههاي سياسي قرار مي گيرد و آنها تلاش مي‌کنند تا با عناوين مختلف آراء اين اقليتها را به سمت خود جلب نمايند. فضاي تبليغاتي انتخابات دهم رياست جمهوري نيز متاثر از چنين فضايي شکل گرفته است.

مروري بر برخي مواضع نامزدهاي انتخاباتي

بهره برداري از مساله قوميت‌ها و تلاش براي جذب آراء ايشان به عنوان يکي از ابزارهاي رسيدن به قدرت بيش از اينکه از تاکتيک هاي اصولگرايان باشد, استراتژي دو نامزد ديگر انتخاباتي است که بر روي اين مساله حساب ويژه اي باز کرده اند و اين ادامه راهي است که کانديداهاي دوم خرداد در طول حيات سياسي خود از آن بهره جسته اند, که بطور خاص مي توان به گزينه آنها در انتخابات دور نهم – دکتر معين – اشاره کرد که با حدت و شدت بالايي بر مسائل اقليتها ي قومي – مذهبي تاکيد مي ورزيد.

1- مهدي کروبي: شايد بتوان جدي ترين نامزدي را که بيشترين حساب را بر روي اقليت‌هاي قومي و مذهبي باز کرده است، آقاي کروبي دانست. وي که در انتخابات نهم نيز بيشترين آراء خود را از اين مناطق جذب کرده بود اين دوره نيز به آن آراء اميد بسياري بسته است. هر چند حضور رقيباني که آنها نيز نگاه راهبردي به آراء اقليتها دارند, کار را براي شيخ مهدي کروبي سخت کرده است.

آخرين اقدام وي در اين زمينه صدور بيانيه‌اي درباره اقليت‌هاي قومي و مذهبي است که از بندهاي 8 گانه‌اي برخوردار است. رئوس مطالب اين بيانيه به شرح زير است:

«1- اصول معطل مانده قانون اساسي را اجرا خواهم کرد زيرا: اجراي کليه اصول قانون اساسي و ديگر قوانين مدون ضامن حقوق ملت خصوصاً اقليت‌هاي قومي و مذهبي است...

2- سطح و سهم مشارکت اقليت‌هاي قومي و مذهبي در مديريت اجرايي خصوصاً مديريت کلان کشور را افزايش خواهم داد و در صورت پيروزي در دولت و کابينه از همه اقوام و اهل سنت و شيعه استفاده خواهم کرد، تبعيض و نابرابري‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و مديريتي را برطرف و نگاه حاشيه‌اي و امنيتي به اقليت‌هاي قومي و مذهبي را بر نمي‌تابم...

3- موانع تحصيل و استفاده از زبان‌هاي محلي و قومي در مراکز آموزشي و مطبوعات را برطرف خواهم کرد...

4- در جبران محروميت‌ها و عقب‌افتادگي‌هاي مناطق محروم و مرزي خواهم کوشيد و توازن منطقه‌اي را براي رسيدن به عدالت واقعي برنامه خود قرار خواهم داد...

5- موانع محروميت از تحصيل دانشجويان و پژوهش‌گران شهرستاني در دانشگاه‌هاي بزرگ و مراکز علمي کشور را به بهانه بومي‌گزيني و ستاره‌دار کردن آن‌ها و هم‌چنين محدوديت‌هاي گزينشي در استخدام برادران و خواهران اقوام مختلف اعم از کُرد و، بلوچ ، ترکمن ، عرب و... و اهل سنت را برطرف خواهم کرد...

6- احيا و بسط حقوق شهروندي براي رسيدن به عدالت واقعي در عرصه‌هاي مختلف سياسي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را از اهم وظايف و رسالت خود در صورت پيروزي مي‌دانم...

7- تقويت حکمرانان محلي و واگذاري اختيارات و اداره امور منطقه‌اي از ميان نخبگان و شايستگان همان منطقه از اهم برنامه‌هاي اينجانب است...

8- دولت حق دخالت در امور ديني و مذهبي مردم را ندارد. همه ملت ايران خصوصاً اقليت‌هاي قومي و مذهبي در انجام مراسم و مناسک ديني خود آزادند و بايد شرايط استفاده از همه ظرفيت‌هاي فرهنگي و مذهبي براي آنان فراهم گردد...»

2- ميرحسين موسوي: موسوي در سخنان انتخاباتي خود در روزهاي گذشته به مناسبت‌هاي مختلف مباحثي را درباره مساله قوميت ها مطرح ساخته است. وي در سفر انتخاباتي اش به مهاباد گفت: " ايراني ترين ايراني ها کرد ها هستند" وي در عين حال از تعطيلي نشريات کردي انتقاد کرد.

موسوي در يک گردهمايي انتخاباتي در تهران، عملکرد دولت کنوني را امنيتي کردن اقليت ها خواند و قول داد اگر انتخاب شود از زبان‌هاي قوميتي به طور رسمي بيشتر استفاده شود.

موسوي در سفر به خوزستان با اشاره به وجود ترکيب قومي متنوع در اين استان، گفت: «من هميشه معتقد بوده‌ام که اين تنوع را بايد يک فرصت بدانيم نه تهديد. اين تنوع موجب بالندگي کشور ماست و بايد آن را به صورت يک ظرفيت در نظر بگيريم نه يک عنصر ضد پيشرفت و ضد توسعه.»

وي با اشاره به سخنان حاضرين همچنين به تنوع زباني در آن استان اشاره و اظهار کرد:

«زبان‌ها يک پديده‌ي ساده و مکانيکي نيستند که بشود به راحتي آنها را حذف کرد بلکه با زندگي و گذشته مردم عجين شده‌اند. ظرفيت‌هاي زبان‌ها نيز بايد يک ظرفيت ملي به حساب بيايد و از آن در جهت توسعه و پيشرفت استفاده شود.»

موسوي همچنين در جاي ديگري مي افزايد: «ما مساله قوميت‌ها را در کشور داريم و گلايه‌هايي از به کار نگرفتن نيروهاي قومي وجود دارد که به نظر مي‌رسد يکي از سالم‌ترين و بهترين روش‌ها براي حضور نيروهاي محلي در مديريت و بالا آمدن تدريجي آن‌ها شوراها هستند. اين راه‌حل هم براي مسايل اجرايي و هم در مسايل امنيتي بسيار موثر است.»

حضور ميرحسين در آذربايجان از ويژگيهاي خاص خود برخوردار بود. وي که خود اهل تبريز است از تمام ظرفيتهاي خود براي کسب آراء آذربايجان بهره برداري نمود

وي در جمع مردم آذربايجان شرقي در استاديوم تختي ضمن سخنراني به زبان آذري اظهار کرد: «من قول مي‌دهم که اصول 15، 19 و 12 قانون اساسي را اجرا و مسايل مربوط به اقليت‌ها و زبان‌هاي مختلف کشور را رعايت کنم.»

وي با بيان اينکه حضور مردم مستعد و موقعيت جغرافيايي آذربايجان ايجاب مي‌کند که به مسايل اين استان به‌طور ويژه‌اي پرداخته شود گفت: «چرا که بدين ترتيب آذربايجان نه تنها مي‌تواند جايگاه سابق خود را بيابد بلکه مي‌تواند نقش سرنوشت‌ساز خود را در سطح ملي دوباره احيا کند.»

کانديداي دهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري همچنين با انتقاد از کاهش سرانه توليد ناخالص ملي در استان آذربايجان گفت:‌ «سرانه توليد ناخالص ملي در آذربايجان طي چهار سال گذشته نزول کرده و اين استان فقيرتر شده است و اين معادله بايد عوض شود.»

در اين پيش از سخنان ميرحسين موسوي، دکتر زهرا رهنورد جملاتي کوتاه را به زبان ترکي بيان کرد که با استقبال و تشويق‌هاي فراوان و گسترده مردم حاضر در ورزشگاه همراه شد.

همچنين همسر موسوي نيز که وي را در اين سفرها همراهي مي کند به زبان ترکي گفت:‌ «اگرچه من آذري نيستم اما تبريز و آذربايجان وطن دوم من است.»

در پايان مراسم در جمع دانشگاهيان تبريز نيز مهندس موسوي گفت: "رهنورد عروس آذربايجان است ومن داماد لرستان !"

در دانشگاه اروميه نيز مهندس موسوي پس از بيان سخنان مقدماتي خود عبارت‌هاي "زنده باد آذربايجان" و "زنده باد کردها" را به زبان ترکي و کردي بيان کرد و با گفتن اين عبارت به استقبال پرسش‌هاي دانشجويان رفت.

آراء اقليت هاي مذهبي

جلب نظر بزرگان ديگر مذاهب رايج در کشور از جمله اهل سنت نيز از ديگر برنامه هاي راهبردي اين جريان است. دو گزينه جريان دوم خرداد در انتخابات تلاشهاي بسياري را براب جلب نظر ايشان انجام داده ورفت و آمدهاي بسياري در اين زمينه صورت گرفته است.

اين حد و شدت کار را به آنجا رسانده که دو گزينه جريان دوم خرداد حتي به رقابت درون گفتماني روي آورده و هر يک تلاش دارد تا رقيب را از اين صحنه بيرون نمايد.

بحثي که امروز ميرحسين موسوي و کروبي در رقابت براي به دست آوردن آراي اهل سنت دارند، شاهد اين مسئله است. رقابت اين دو کانديدا در وعده دادن‌هاي غيرمعمول که گاه رنگ فريب نيز به خود مي‌گيرد، سبب شده است که امروز شاهد آن باشيم که عده‌اي از افراطيون اهل سنت با سوءاستفاده از نياز اين کانديداها به رأي، فضاي انتخابات را به عرصه مطالبات گروهي و حزبي به نام عامه اهل سنت و به کام خود تبديل کنند.

از تلاش‌هاي اين دو نامزد در اين زمينه اخبار متعددي نقل قول شده است. به عنوان مثال در خبرها آمده بود که آقاي کروبي از توافقات پشت پرده ميرحسين با اهل تسنن احساس نگراني کرده است. در اين ديدار مولوي عبدالحميد رسما همه توافقات و حمايت‌هاي خود از مهدي كروبي دبيركل حزب اتحاد ملي را پس گرفت و اعلام کرد از ميرحسين موسوي حمايت مي‌کند. مولوي عبدالحميد هر گونه اظهار نظري كه پيش از اين از سوي مسجد مكي زاهدان صورت گرفته را فاقد ارزش دانست و به موسوي اطمينان داد، از آنجا كه  احساس مي‌كند با وجود ميرحسين در صحنه انتخابات نيازي به حضور كروبي نيست با جان و دل از او حمايت خواهد کرد. ميرحسين موسوي  هم در اين ديدار از حمايت اهل سنت استقبال كرده و  به مولوي عبدالحميد امام جمعه مسجد مكي زاهدان قول داد در صورت پيروزي در انتخابات و كسب كرسي رياست جمهوري مسجدي براي نماز جمعه اهل تسنن در تهران احداث نمايد. گفتني است مصطفي تاج زاده که ميرحسين موسوي را همراهي مي کرد نيز در سخنان كوتاهي وجود رابطه ميان موسوي و چهره‌هاي شاخص اهل سنت را لازم و مناسب ارزيابي كرد و تاكيد كرد بايد اين رابطه در روزهاي منتهي به انتخابات بهتر و تنگاتنگ‌ شود.

ملاحظات:

با توجه به موارد ذکر شده و اعلام نظرهاي کاندييداها توجه به موارد زير در اين زمينه قابل توجه است.

1- تنوع قومي يک "فرصت" نه "تهديد": اولين نکته در فهم و بررسي مساله انتخابات و قوميت, توجه به اين راهبرد اساسي رهبر معظم انقلاب اسلامي است که از مساله تنوع قوميتي ايران اسلامي به عنوان يک فرصت ياد کردند. معظم له در آخرين سفر خود به کردستان در نقاط مختلف به اين مهم چنين اشاره داشتند:

«اقوام ايراني يك فرصتند. ما اگر اقوام ايراني را در ميدان رقابت مسابقه‏آميزِ به سمت خيرات بيندازيم، بسيار كار خوب و درستي انجام گرفته است. هر قومي از اقوام ايراني - چه كُرد، چه فارس، چه ترك، چه بلوچ، چه عرب، چه تركمن، چه لُر - سعي كند با همان روحيه‏ي قومي، در جهت پيشرفت ملي - نه صرفاً پيشرفت قومي - گامهاي بلندتري بردارد. اين خيلي چيز عالي‏اي است. آن روز در جمع نخبگان سنندج و كردستان - كه در يكي از سالنهاي اين جا تشكيل شد - يكي از دوستان كُرد، يك حرف خوبي زد؛ گفت همچناني‏كه شهيد مطهري كتاب خدمات متقابل ايران و اسلام را نوشته، چقدر خوب است كه يك نفري بيايد خدمات متقابل كُرد و ايران را بنويسد؛ خدمات كُردها به ايران، خدمات ايران به كُردها. اين خيلي خوب است. مشخص كنيد كه اين قوم براي آرمانهاي ملي و براي آرمانهاي اسلامي، چه گام بلندي مي‌تواند بردارد. آنوقت مسابقه قرار بدهيد: مسابقه‏ي بين فارسها، كُردها، تركها، عربها، لُرها، تركمنها، بلوچ‌ها؛ اين بهترين مسابقه‏ ملي است. آنوقت معلوم ميشود كه استعدادها چقدر جوشان و خروشان است. اين ميشود يك فرصت. البته دشمن مي‌تواند اين را تبديل به تهديد هم بكند كه خوشبختانه همه‏تان هوشياريد. دعواهاي تنگ‏نظرانه و ناسيوناليسم‏هاي قومي محدود، به كلي با ديدگاه اسلام و با ديدگاه بلند و بازي كه همه‏ي ما به آن احتياج داريم منافات دارد.» (در جمع دانشجويان کردستان)

اين سخنان مهم و استراتژيک مي‌رساند که تنها رويکردها، حرکات و اقدامات, سخنراني‌ها و برنامه‌هايي در مساله قوميت‌ها قابل تائيد است که موجب تقويت اين گفتمان صورت بگيرد. در غير اينصورت هر حرف و عملي که بخواهد کار را به آنجا بکشاند که تنوع قومي را به عنصري براي "تهديد" منافع ملي تبديل نمايد, بايد مورد بازنگري و تقبيح قرار گيرد.

2- بهره برداري از عواطف و احساسات: يکي از نکات قابل توجه در برنامه هاي انتخاباتي نامزدها  در قبال اقليتها، بهره برداري از احساسات و عواطف به جاي عقل و تدبير است که اين مساله مي تواند نقطه آسيبي براي رهبرد انتخاباتي اين نامزدها باشد. اين مساله که در فضا  و شور انتخاباتي تشديد مي شود، مي تواند مولد سخنان ناسنجيده اي باشد که گاه با اصول و منافع ملي در تعارض قرار گرفته و يا شامل وعده هايي که تحقق عملي آن امکان پذير نباشد.

3- بزرگنمايي خاستگاه قومي کانديداها: نکته قابل توجه ديگر در اين زمينه بهره برداري تبليغي نامزدها از قوميتي که به آن تعلق دارند مي باشد. اين کانديداها که به اين مساله به عنوان يک فرصت نگاه مي کنند, مي‌دانند تا با بزرگ نمايي و برجسته سازي اين مساله مي توانند راي همشهريها! و هم زبانها و هم نژادهاي خود را جمع نمايند. اين در حالي است که به خوبي مي دانند قرار گرفتن در جايگاه رياست جمهوري, پذيرفتن سمتي ملي و فراقومي است که وظايف و اختيارات آن همه ايران اسلامي را در بر خواهد گرفت و رئيس جمهور قانونا نمي تواند ناگاه نژادي و قومي به مسايل داشته باشد.

اين افراد به درستي مشخص نمي‌کنند که تعلقات زباني و... آنها چه تاثيري در نحوه مديريتي آنها خواهد گذاشت و اگر هم اين تاثير مشخص گردد تا چه اندازه اين امر با جايگاه قانوني رئيس جمهور تناسب خواهد داشت؟

4- طرح وعده‌هاي دروغين: عرصه انتخابات گاه عرصه مطالبات ناحق مي‌شود. يکي از مسايلي که متاسفانه در رقابت‌هاي چندين دوره اخير انتخابات - بلاخص اين دوره - زياد به چشم مي‌خورد؛ آن است که عده‌اي از کانديداها براي به دست آورن اکثريت آراي يک قوم يا يک مذهب با طرح وعده‌هاي نادرست و غيرواقع، توهم احقاق مطالبات غير واقعي را ايجاد مي‌کنند. اين مسئله سبب شده است که در آستانه انتخابات‌ شاهد ايجاد مطالباتي افراط‌گرايانه و غيرمعمول و غيرمنطقي باشيم.

اجراي بندهاي مختلف قانوني اساسي که اجراي هريک طبق نگاههاي علمي هر يک سالهاي متمادي به ظول خواهد انجاميد, وعده رسيدگي هاي ويژه به اين مناطق که بي‌شک نيازمند برنامه‌ريزي دقيق و کارشناسي و هماهنگي با ديگر نهادهاي قانوني است و بسيار موارد ديگر، جملگي وعده هاي غيرواقعي است که  در فضاي احساسي انتخابات ارائه مي گردد، بدون آنکه پشتوانه‌هاي کارشناسي داشته باشد.

5- طرح مسائل قومي و مساله امنيت ملي

ملاحظه قابل توجه ديگر در اين زمينه بي‌توجهي نامزدها به مساله امنيت ملي است. بزرگنمايي و تاکيد بر مسائل قومي و دادن وعده‌هاي غيرعملي و تشديد احساسات زباني و نژادي در قالب ميتينگ‌هاي انتخاباتي، خود زمينه را براي تشديد شکاف‌هاي قومي فراهم مي‌آورد و از اين زاويه تهديدي براي امنيت ملي را تهديد مي‌کند.